Nguồn gốc của cây trà hoang dã. Vấn đề canh tác trà và phát triển bền vững

Trà là thức uống khá phổ biến tại một số quốc gia thuộc Châu Á, trong đó có Việt Nam. Mỗi ly trà đều thơm ngon và có những hương vị đặc trưng riêng phụ thuộc vào loại trà và quá trình chế biến trà. Chúng ta sử dụng trà hàng ngày từ những đơn vị sản xuất và cung cấp trà. Nhưng có bao giờ bạn thắc mắc nguồn gốc của trà là từ đâu không?

Nguồn gốc của trà hoang dã

Nguồn gốc của cây trà hoang dã

Trà hoang dã có tuổi thọ cao hàng trăm năm, thậm chí là hàng ngàn năm. Trà hoang dã được biết đã tồn tại từ lâu đời trên dãy núi Hoàng Liên Sơn, Việt Nam. Chính người dân ở đây đã phát hiện ra loại trà này. Họ phát hiện ra rằng, lá cây này có mùi thơm, thanh mát, có thể dùng làm nước uống. Từ đó, nghệ thuật thưởng trà của đồng bào tại đây đã ra đời. Lâu dần, người dân canh tác và nhân giống trà dại trở thành cây công nghiệp phổ biến tại nơi đây.

Tuy nhiên, trà được người dân trồng được đánh giá là không còn giữ được hương vị tuyệt vời giống như trà hoang dã tại vùng núi Hoàng Liên Sơn. Trà hoang dã chỉ đúng nghĩa khi chúng được mọc tự nhiên không có sự can thiệp của bàn tay con người. Môi trường xung quanh không bị phá hủy. Trà hoang dã chỉ mang lại hương vị đặc biệt mà những loại trà được canh tác không thể có được hương vị đó. Trà mọc tại những môi trường tự nhiên, không bị tác động, xung quanh là là những loài hoa, loài cây dại. Cây trà hấp thụ  những tinh hoa và mùi hương từ những loại cây xung quanh chúng. Đó là điều mà những đồn điền không thể làm với những loại trà được trồng đại trà.

Tôi đã từng nghe nói về một trưởng bản ở Lai Châu, người có thể mô tả rất chi tiết về môi trường xung quanh cây trà chỉ bằng cách ngửi lá trà.  Điều đó cho thấy tầm quan trọng của môi trường xung quanh và tầm ảnh hưởng của nó đối với hương vị, mùi vị và chất lượng của những lá trà.

 Trà hoang dã và vấn đề về bảo tồn hệ sinh thái thiên nhiên

Trà là thức uống phổ biến thứ 2 trên toàn thế giới và được tiêu thụ mạnh mẽ tại những quốc gia Châu Á. Đó là nguyên nhân dẫn đến trà hoang dã trong những khu rừng không còn đáp ứng đủ nhu cầu của con người nữa. Những trang trại, nông trường, đất canh tác dần xuất hiện thay thế những cánh rừng hoang dã với đa dạng loài động, thực vật sinh sống trên đó. Sự hình thành của ngành nông nghiệp trà đã phá hủy toàn bộ hệ sinh thái tại khu vực Hoàng Liên Sơn, những cánh rừng trà hoang dã đã không còn nguyên vẹn. Tất cả tại 3 tỉnh Yên Bái, Lai Châu, Lào Cai quanh dãy núi Hoàng Liên Sơn được chứng kiến chỉ còn lại những đồi trà dài được cắt tỉa cẩn thận. Vẻ đẹp của một dãy Hoàng Liên Sơn nổi tiếng với những cánh rừng trà hoang dã, cao ngút tận trời, nay đã biến thành con đường cho những cỗ máy lợi nhuận.

Những cư dân nguyên thủy nơi cánh rừng: chim, côn trùng, hươu, sóc,… chỉ được miêu tả qua những câu chuyện của những người ngày xưa vào rừng hái trà hoang dã, tất cả đều đã biến mất. Nhiều ngọn đồi trà được tạo ra, đất đai cằn cỗi, nhiều vùng núi hoang dã đã bị phá hủy, động vật không còn nơi cư trú và rơi dần vào tuyệt chủng.

Trà đa dạng sinh học và phát triển bền vững

Nếu như việc canh tác chè một cách bất cẩn, không quản lý cũng như đi chung với phát triển bền vững sẽ mang lại những tác động xấu đến hệ sinh thái của trái đất chúng ta. Đây là một vấn đề lớn cần được giải quyết. Làm thế nào chúng ta có thể trồng trà theo cách bền vững hơn mà không can thiệp vào hệ sinh thái địa phương?

Chúng ta cần nhiều vườn trà tích hợp với hệ sinh thái và động vật hoang dã địa phương. Những mô hình trồng trà cần được phát triển nhưng không được lạm dụng tài nguyên đất.  Chúng tôi gọi loại trà này trà đa dạng sinh học.

Bạn sẽ dễ dàng nhận ra một nông trường trà được trồng theo mô hình trà đa dạng sinh học và một đồn điền trà được trồng đại trà. Trà đa dạng sinh học sở hữu những đồn điền trà với xung quanh vẫn đảm bảo hệ sinh thái đầy đủ, bao gồm hệ thực vật và động vật xen lẫn. Những loại cây hoang dã vẫn được mọc xung quanh trà mà không có sự can thiệt của con người. Đối với nông trường trà trồng đại trà, bạn sẽ chỉ thấy những dãy trà thẳng tắp nối dài, không có sự xuất hiện của những loài cây và động vật bản địa. Vì người trồng trà đại trà tin rằng việc xuất hiện của những loại cây bản địa sẽ hấp thụ hết những chất dinh dưỡng của trà. Tuy nhiên, trên thực tế, những loại cây dại và môi trường xung quanh sẽ mang lại hương vị tuyệt vời cho những lá trà.

Sự thật về ngành công nghiệp sản xuất trà hiện nay

Bạn có bao giờ nghĩ tại sao trà được thêm mật ong, sữa, đường,… lại được người tiêu dùng ưa chuộng?

Bởi vì những loại trà được trồng đại trà trên thị trường hiện nay có hương vị khá khó chịu. Những doanh nghiệp sản xuất trà thường thêm những loại hương liệu khác như trái cây, hoa,… để loại bỏ mùi hương này.

Những nhà máy sản xuất trà cung cấp trà với chất lượng thấp và che dấu hương vị thật của trà bằng mùi hương pha trộn của trái cây hay hương hoa. Một sự thật rằng, người tiêu dùng lại rất ưa chuộng loại trà được pha trộn này. Các nhà sản xuất lớn, được cho là bậc thầy trong ngành trà, đang thu được lợi nhuận khổng lồ từ cách kinh doanh này.

Nhưng còn những con người đang vận hành một doanh nghiệp với niềm say mê với trà thực thụ thì sao? Còn những khách hàng mong muốn được thưởng thức trà không pha trộn, đúng hương vị và có chất lượng cao thì sao? Còn những người không chỉ quan tâm đến hương vị trà, họ còn quan tâm đến vấn đề bảo tồn thiên nhiên hoang dã thì sao? Bạn có thể uống trà nhưng vẫn bảo tồn thiên nhiên được không?

Đó là điều mà tôi muốn chúng ta, chính những người tiêu dùng hãy ủng hộ mô hình trà đa dạng sinh học và bất kỳ nhà sản xuất nào sản xuất loại trà này. Chúng tôi mong rằng, những làn sóng và thông điệp về một mô hình sản xuất trà kết hợp với bảo vệ hệ sinh thái sẽ được lan toả đến toàn cầu. Tạo thành nhận thức và biến trà đa dạng sinh học thành hiện thực trên toàn Việt Nam. Bằng cách thay đổi nhận thức của người nông dân, chủ đồn điền, nhà sản xuất để họ thay đổi tập quán canh tác và sản xuất trà hiện nay. Để trà lại được quay về với môi trường hoang dã, chính nơi nó mà nó đã được sinh ra.